Dinle devletin ayrılması Yahudilik ve Müslümanlıkta imkansızdır. Çünkü her iki din, insanların 24 saatini ayarlar. Devletin görevi aslında insanların dini ibadetlerini hazırlayabilmesidir. Devleti ve devletin aygıtı olan bürokrasi ve ordu insan hayatının toplum hayatının vazgeçilmez iki unsurudur. Zaten dini görevi yerine getirebilmek için bu ikisinin de ayakta ve kuvvetli olması gerekir.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Millet, tarihten ve coğrafyadan gelen objektif bir oluşumdur. Bunların hususiyetleri vardır. Genellikle dil etrafında oluşur. Dinin birleştirici olduğu gibi ayırıcı olduğu da görülür. Bir kavmin oluşumunda en önemli unsur müşterek dile ve dine sahip olmalarına rağmen bir şeyleri beraber yapmaları. Eğer millet bazı şeyleri yaşamamışsa, yani harp, darp, fütühat, savunma gibi millet olamaz. Bir facia niteliğinde olan Balkan Savaşı’ndan sonra Ernest Renan şöyle der: “Türkler bunu unutturamayacak bir edebiyat gücüne sahip değil. Hakikatten bunlar bunu aşabilecek, bunu kine çevirebilecek, bir hafızaya dönüştürebilecek bir edebiyata sahip değiller.”
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
3000 yıllık geçmişinin hesabını yapmayan insan günübirlik yaşayan insandır. (Goethe)
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Laiklik dediğiniz şey tamamıyla her an bir uzlaşma, her alanda uzlaşma, her an daimi hareket demektir.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Milliyetçi, muhafazakar dediğimiz kesmin bizdeki gibi kasabalı, içine kapanık, dünyayı bilmeyen, lisan bilmeyen, yabancı milletleri okumayan, takip etmeyen, onlarla konuşamayan, onlarla birlikte bir mekanı ve bir havayı solumayan insanlar olması düşünülemez. Yani milliyetçilik aslında çelişkili gibi görünüyor ama enternasyonalizmden geçmelidir. Yani insanın diğer insanları ve beşeri tanımasından geçer. Şimdi bizde Türkiye’de kimse özellikle sosyalist takım batıyı bilmez. İslamcılar islam üzerinde geniş bir bilgi sahibi değildir. Milliyetçilerin çoğu zaman kendi memleketimizi bile tanıdıkları şüphe götürür. Nerede kaldı ki öbürünü tanıyacak. Muhafazakarlık veya ilericilik aslında alternatifi bilerek onu reddetmekten geçer. Yoksa din kültürüyle hiç alakası olmayan birinin dini reddetmesinin bir anlamı yok.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Okuma özrü gevezelik özründen geliyor. Tavsiye, hediye ve ceza üzerine kitapla baş başa kalan bir insan arkasından gelen duvardan ne kadar kaçabilir.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Türkiye’de tarihin bir döneminde bu medeniyetler (Antik Yunan ve Orta Avrupa Medeniyetleri) olmasına rağmen bugün Latince ve Klasik Yunan filolojisi olmayan bir memleket. Batı kültürüne inememe nedenimiz biraz da budur. Hristiyanlık bilmeyiz, uzmanımız yok. Yunancasız, Latincesiz Fransızca ve İngilizce aydınların değil liman hamalı ve otel resepsiyonistlerinin Fransızcasıdır, İngilizcesidir. Yunan Roma ve Avrupa tarihini kendimizi anlamak için öğrenmeliyiz. Çünkü biz onun içindeyiz.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Tarih doğrudan doğruya meraka bağlı bir şey. Merakı biraz da varlık problemi üzerine düşünme bağlamında kullanıyorum. Böyle düşünme eylemi yoksa, buna ilişkin merak yoksa tarih sizin için geçmişte kalan olaylar silsilesidir.
Tarihin İzinde – İlber Ortaylı
Kitap Fişleme 